Kollsárvefurinn

Ekki er hún landnámsjörð Kollsá hefur líklega verið byggð úr heimalandi Staðarkirkju í Grunnavík. Hún er ekki nefnd í fornbréfum en er getið í jarðabókum frá 1686 og 1695. Hvergi kemur fram að hún sé kennd við landnámsmanninn Koll eins og höfundi var sagt ungum.

Í Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns er þess getið að torfrista og stunga sé engin á Kollsá nema í túninu en að móskurður til eldiviðar sé góður og sóttur upp á Staðarheiði. Grastekja er sögð bjargleg. Kollsártún er talið harðlent, að mestu slétt af náttúrunnar hendi en í því eru sex hólar sem liggja út og inn, sennilega gamlir sjávarkambar. Kollsá er seld undan Staðarkirkju árið 1911 og er þá talin 2,7 hundruð, túnið "í meðallagi stórt, slétt en snöggslægt, ógirt; útheyslægjur öngvar, mótak ekkert."

Olafur Olavus ritað ferðabók á síðari hluta átjándu aldar. Hann álítur að Kollsá hafi fyrrum verið metin á 30 hundruð; það sýni stærð gamla túnsins og fornir túngarðar. Á túninu má greinilega sjá gamlan garð sem kallast Þrælavirki og sögn er að þar hafi verið kornakur, talinn ein dagslátta.

Í ferðabók Olafs kemur fram að verið hafi akurlendi á Kollsá "sem hefur verið allvíðáttumikið og nú er vaxið lyngi og kjarri og tótt 20 faðmar að flatarmáli og sennilega er forn kálgarður, eru vitnisburður um að jafnvel svo norðarlega á landinu hafa menn lagt stund á akur- og garðyrkju til forna. Akrarnir voru óvanalega breiðir, en var fyrir komið að hinni fornu akurykjuvenju."

Eins og fram kemur í Jarðabókinni var mótak ekkert í Kollsárlandi. Hann var sóttur í land Steinhóla sem faðir höfundar keypti árið 1945 á 2000 krónur. Höfundur man eftir árlegum ferðum að vori til móskurðar. Stungnir voru kögglar sem voru síðan sneiddir og þeim raðað til þerris. Mónum var síðan ekið heim á bæ og móskúrinnfylltur, auk þess sem staflað var mó í hlaða rétt við bæinn. Birgðirnar urðu að endast til árs.

Kollsárbærinn er til hægri á myndinni, rétt hjá bæjarlæknum,
en vinstra megin mótar ógreinilega fyrir Þrælavirki.
Myndin er tekin í júní 2007.

Meira ...